«Tam quốc diễn nghĩa» vượt bậc ở 1 chữ "nghĩa": Ba anh em Lưu, Quan, Trương kết nghĩa vườn đào; Quan Công ba lần giữ Thổ Sơn, một ngựa vượt năm ải chém sáu tướng; Quan Vân Trường vì nghĩa tha Tào Tháo; Quan Vân Trường vì nghĩa tha Hoàng Hán Thăng; Trương Dực Đức vì nghĩa tha Nghiêm Nhan, v.v. Ngoài nổi bật 1 chữ "nghĩa" ra, «Tam quốc diễn nghĩa» cũng bộc lộ thế nào là "trí tuệ". Trong hầu hết tình tiết đấu trí trong «Tam quốc diễn nghĩa», tuyệt vời nhất là đoạn Tôn-Lưu liên hiệp kháng Tào, hỏa thiêu Xích Bích. từ câu chuyện Tôn-Lưu liên hợp kháng Tào trong Tam quốc diễn nghĩa, chúng ta sở hữu thể thấy nghệ thuật thuyết phục của Gia Cát Lượng.
Tạo hình Gia Cát Lượng trong Tam quốc diễn nghĩa
Tào tháo dỡ đốt lương tại Ô Sào phá Viên Thiệu, sau lại uy bức Giang Nam, Kinh Châu đã đầu hàng Tào túa, bởi vậy kẻ địch ngăn Tào dỡ bình định Giang Nam chỉ còn sở hữu Lưu Bị và Tôn Quyền. tháo bèn phát hịch cho Tôn Quyền ở Đông Ngô: "Ta phụng mệnh vua, đánh kẻ sở hữu tội. Cờ trỏ về nam, Lưu Tôn phải khoanh tay, dân Kinh Tương nghe thấy tin, răm rắp hàng phục. Nay thống lĩnh trăm vạn hùng binh, nghìn viên thượng tướng, muốn cùng sở hữu tướng quân họp săn ở Giang Hạ, để đánh Lưu Bị, cộng chia đất đai, giao hảo với nhau mãi mãi. Xin đừng ngờ vực, giải đáp ngay cho". Đây chính là kế "mượn tuyến đường diệt Quắc" [1], trước diệt Lưu Bị, sau diệt Đông Ngô.
Trong Tam quốc diễn nghĩa, trước sự tróc nã bức của Tào túa, Lưu Bị chỉ còn phương pháp liên minh với Đông Ngô để kháng Tào, hình thành thế chân vạc. không những thế khi ấy Đông Ngô vẫn đang lần khần là nên đánh hay là hàng. Cũng bởi Tào túa 1 mặt mượn danh thiên tử để hiệu lệnh chư hầu, mặt khác lấy trăm vạn hùng binh uy hiếp Giang Nam, vì vậy giả dụ kháng Tào không thành, cơ nghiệp ba đời của Giang Đông sẽ không cánh mà bay, do đó phần lớn mưu sĩ Đông Ngô đều chủ trương "hàng thì dễ im, đánh thì khó thắng". Trước vấn đề kháng Tào, Tôn Quyền vẫn còn do dự: vừa ko muốn chịu áp chế của Tào tháo dỡ, lại sợ không đánh nổi quân giặc đông. vì vậy để hình thành liên minh Tôn-Lưu, điều chủ yếu nhất là phải thuyết phục Tôn Quyền kháng Tào.
Trong Tam quốc diễn nghĩa, thuyết phục Tôn Quyền ko phải là dễ, mưu sĩ tâm phúc của Tôn Quyền là Lỗ Túc khuyên Tôn Quyền rằng: "Mọi người, người nào cũng với thể hàng Tào túa được, duy có tướng quân thì không hàng được. Như Lỗ Túc này mà hàng, thì toá phong cho làm quan, áo gấm về làng, mà cũng không hề mất đất đai gì cả. Tướng quân mà hàng Tào thì về đâu? Chức tước bất quá phong hầu là cùng, xe một cỗ, ngựa 1 con, đầy tớ vài ba người, muốn ngồi ngoảnh mặt về nam mà xưng cô [2] với còn được nữa không?" Lời của Lỗ Túc mặc dầu đã động tới chỗ tự ái và khiến Tôn Quyền rất xúc động, nhưng vẫn chưa đánh tan được sự lừng khừng của Tôn Quyền.
lúc Tôn Quyền nghe mang Ngọa Lengthy tiên sinh tới Đông Ngô, liền nghĩ ngay đến hỏi kế Gia Cát Lượng. Nhưng trong cuộc hội kiến, Tôn Quyền lại dẫn một đám mưu thần Đông Ngô tới, vừa cho Gia Cát Lượng thấy Giang Đông cũng sở hữu người tài, lại xem Gia Cát Lượng có thể thuyết phục những người chủ trương đầu hàng hay ko. từ Đó dẫn đến cuộc khẩu chiến giữa Gia Cát Lượng và đám quần Nho. Trong cuộc đấu trí này, Gia Cát Lượng mạnh mẽ biện giải lúc bị vặn, hoặc dẫn ra điển cố, hoặc mượn cổ dụ kim, hoặc lấy ví dụ Lưu Bị thắng Tào toá, làm cho các người vặn hoặc cứng họng, hoặc chỉ biết ngồi yên ổn và cảm thấy trinh nữ.
Thuyết phục của Gia Cát Lượng với Tôn Quyền là trước thì đề cập khích, sau mới khuyên nhủ. Tôn Quyền sợ quân Tào nhiều, Khổng Minh càng phóng đại Tào toá binh nhiều tướng nhiều năm kinh nghiệm, lại khuyên Tôn Quyền đừng đánh mà hãy sớm ngoảnh mặt về phương Bắc mà hàng. Tôn Quyền nói: "Nếu quả như lời ông, thì sao Lưu Dự Châu không hàng Tào đi?" Khổng Minh đáp: "Ngày xưa Điền Hoành [three] là một tráng sĩ nước Tề còn biết giữ nghĩa không chịu nhục, huống chi Lưu Dự Châu là tôn thân nhà Hán, anh hùng lừng lẫy trên đời, kẻ sĩ thảy đều trông chờ. Việc không xong là bởi trời, mang đâu lại chịu luồn cúi người ta?" Tôn Quyền nghe Khổng Minh đề cập xong, nét mặt lầm lầm, rũ áo đứng dậy, lui vào nhà sau. các quan cùng tủm tỉm cười và giải tán. Họ đâu biết Khổng Minh đang khích ý chí đế vương của Tôn Quyền, nên lúc Tôn Quyền nghe Lỗ Túc kể Khổng Minh sở hữu diệu kế phá Tào, Tôn Quyền vội đổi giận khiến cho vui và đi hỏi ngay. Tôn Quyền hỏi: "Tào túa vốn chỉ ghét Lã Bố, Lưu Biểu, Viên Thiệu, Viên Thuật, Lưu Dự Châu với tôi mà thôi. Nay đã trừ được cả, duy chỉ còn Dự Châu sở hữu tôi. Tôi chẳng thể đem cả nước Ngô dâng cho người ta được. Kế của tôi đã quyết, nhưng lúc Lưu Dự Châu tạo điều kiện cho thì cũng ko người nào đương nổi được Tào tháo hiện tại. Mà Dự Châu lại vừa mới thua trận, khiến thế nào mà chống được nạn này". Khổng Minh đáp: "Dự Châu tuy mới thua, nhưng Quan Vân Trường còn thống lĩnh hàng vạn tinh binh; Lưu Kỳ ở Giang Hạ cũng mang chừng vạn quân sĩ. Quân Tào dỡ từ xa đến, tất cũng mỏi mệt; gần đây, lại đuổi Dự Châu, quân khinh kỵ đi ba trăm dặm một ngày, khác nào nỏ cứng giương lên đã đuối sức, chưa chắc bắn thủng được mảnh lụa mỏng. Vả lại sức phương bắc ko quen đánh thuỷ; quân dân ở Kinh Châu gặp thế bí phải phục Tào, chớ không phải là tình nguyện. Nay tướng quân thật muốn đồng tâm hợp lực sở hữu Dự Châu, thì khiến cho gì ko phá được Tào Tháo? Quân Tào mà bị phá, tất phải kéo về bắc, thì thế Kinh, Ngô lại mạnh, mà hình thành thế chân vạc được. thời cơ được thua, chỉ trong lúc này, xin tướng quân hãy nghĩ cho kỹ mà quyết đi!" Quyền mừng lắm, nói: "Mấy lời của tiên sinh, thật đã làm sáng mắt tôi. Ý tôi đã quyết, ko còn hoài nghi gì nữa". Ngay hôm đó, Tôn Quyền luận bàn cất quân để cộng đi phá Tào tháo. Đây chính là cơ sở ban đầu cho liên minh Tôn-Lưu sau này.
Từ khóa: Tam quoc dien nghia.
